Bekkenbodentherapie

Oorzaken van urineverlies
Om de urine goed te kunnen ophouden, moet aan een aantal basisvoorwaarden voldaan worden:

  • de sluitspier van de plasbuis (urethra) moet goed werken

  • de vrouw moet tijdig aanvoelen wanneer ze naar het toilet moet gaan om te plassen

  • de spier die rondom de blaas ligt, moet niet overgeprikkeld zijn of onwillekeurig samentrekken.

Als er sprake is van urineverlies, komt dat vaak doordat de bekkenbodemspieren en het steunapparaat van de blaas en baarmoeder niet (meer) zo stevig zijn, wat het geval kan zijn:

  • na een bevalling of na een operatie van de baarmoeder en/of de blaas

  • bij een "tekort" aan vrouwelijke hormonen (oestrogenen), dat gewoonlijk bij vrouwen optreedt na de overgang.

Soms spelen (ook) andere oorzaken mee, zoals een:

  • (chronische) urineweg-infectie

  • (verkregen) afwijking aan de blaas, urinewegen of de darmen (zoals een "echte verzakking")

  • aangeboren afwijking van de sluitspier van de plasbuis

  • chronische drukverhoging in de buik, zoals bij een zwangerschap of bij een extreem overgewicht

  • neurologische aandoening

Vormen van urineverlies
Bij veel vrouwen is er sprake van stress-incontinentie ("hoge-druk-incontinentie"). Bij deze vorm van urineverlies is de druk in de buikholte tijdens bepaalde activiteiten hoger dan de sluitspier van de plasbuis tegen kan houden. De druk in de buikholte neemt toe als er kracht gezet wordt, wat het geval is tijdens lachen, hoesten, niezen maar ook bij krachtsinspanning ( tillen ). Bij sommige mensen is lopen op zich al voldoende om deze vorm van urineverlies te veroorzaken.
Soms is er bij vrouwen sprake van een "gemengde incontinentie", waarbij er naast de bovengenoemde stress-incontinentie, ook sprake is van een "urge-incontinentie ("hoge-nood-incontinentie"), waarbij er anatomisch niets mis is met de blaas en de (sluitspier) van de plasbuis, maar waarbij er sprake is van een onbedwingbare aandrang. Een voorbeeld hiervan is "de hele dag" maar naar de WC moeten gaan om kleine hoeveelheden urine te lozen, maar ook (onwillekeurig) lozen van de hele blaasinhoud, wanneer de vrouw het plan opvat om naar de WC te gaan om te plassen.
Veel vrouwen zullen bij zichzelf een lichte aanzet tot deze vorm van urge-incontinentie herkennen, zoals aandrang krijgen om te plassen als de kraan of douche wordt aangezet of iemand anders aan het plassen is! Aan de urge-incontinentie spelen vaak (ook) emoties, verkeerde (plas-)gewoonten en overmatige prikkeling van de blaas een rol, maar ook bij deze vorm van urineverlies is vaak sprake van zwakke bekkenbodemspieren, die goed trainbaar zijn.

Gaat urineverlies weleens vanzelf over?
Nee, behalve indien urineverlies vlak na een bevalling is opgetreden, is het een chronische aandoening die niet zonder behandeling overgaat. Onbehandelde incontinentie kan zelfs leiden tot andere problemen, zoals infecties aan de urinewegen of huidirritaties. Daarnaast kan urineverlies een symptoom zijn van een onderliggende afwijking of ziekte. Het is dus belangrijk dat een arts de diagnose stelt. Vaak zal de huisarts daar zelf toe in staat zijn, waarbij hij/zij bijvoorbeeld een lichamelijk onderzoek zal verrichten en de urine op een chronische infectie zal onderzoeken. Soms zal de huisarts voor nader onderzoek of behandeling doorverwijzen naar een specialist, zoals een gynaecoloog of uroloog.

Conservatieve therapie
Vaak kan volstaan worden met het instrueren van een juiste houding tijdens het plassen, het voorschrijven van spierversterkende oefeningen van de bekkenbodem, het gebruiken van bepaalde mechanische hulpmiddelen of van bepaalde medicijnen.

  • Juiste houding tijdens het plassen
    Vaak helpt het al goed als vrouwen rustig de tijd nemen om helemaal uit te plassen, waarbij de juiste houding rechtop zittend is, met het bekken iets naar voren gekanteld. "Onderuitgezakt" zittend plassen en persen zijn uit den boze!

  • Spierversterkende oefeningen voor de bekkenbodemspieren
    Vaak kunnen de klachten opgelost worden door iedere dag spierversterkende oefeningen voor de bekkenbodemspieren uit te voeren. Voor veel vrouwen is het wel "even wennen", om ook deze spieren te trainen, maar eigenlijk is het niet meer dan logisch. Waarom wel de buik- en rugspieren trainen en niet de spieren die aan de onderzijde van de romp actief (horen te) zijn. Begin de hieronder beschreven oefeningen eerst een aantal malen één tel aan te spannen, waarna eerst het aantal herhalingen uitgebouwd dienen te worden (tot 30 herhalingen) en pas daarna het aantal tellen dat de oefeningen aangehouden wordt (tot vier tellen). De bekkenbodemspieren zijn goed te trainen door het in- of optrekken van de spieren aan de onderkant van de romp en/of het knijpen met de spieren die rondom de vagina / plasbuis (voorzijde) of rondom de anus (achterzijde) zitten. Begin de oefeningen in ruglig uit te voeren, waarbij de knieën licht gebogen zijn. Pas als de oefening in deze uitgangshouding goed beheerst wordt, kan de oefening uitgebouwd worden door naast de spieren van de bekkenbodem ook die van de buik of in tweede instantie van de billen aan te spannen. Daarna kan de oefening zwaarder gemaakt worden door de benen iets uit elkaar te houden of door deze oefeningen niet in ruglig uit te voeren, maar in zijlig en uiteindelijk ook in zit. Mocht het een en ander toch te moeilijk zijn om zelf te trainen, dan kan een gespecialiseerde fysiotherapeut hierbij helpen! In onze praktijk heeft Emmy Quataert  zich hierin gespecialiseerd. Tot slot een opmerking over het "met onderbrekingen plassen", dat enkele jaren geleden nog geadviseerd werd als spierversterkende oefening voor de bekkenbodem. Deze oefening wordt nu sterk afgeraden, omdat daar gebleken is dat er op deze manier niet goed uitgeplast wordt, waardoor er eerder urineweg-infecties kunnen optreden.

  • Medicijnen
    Soms blijkt het noodzakelijk om medicijnen te gebruiken. Bij vrouwen na de overgang, waarbij er een tekort is aan vrouwelijke hormonen (oestrogenen), kan het toedienen van deze hormonen de kwaliteit van het steunweefsel, de contractiekracht van de sluitspier van de plasbuis en het slijmvlies van de urinewegen weer verbeteren en het urineverlies tegengaan. Deze hormonen kunnen geslikt worden, per pleister toegediend worden of lokaal, in de vorm van een crème, toegepast worden.

  • Mechanische hulpmiddelen
    Als er sprake is van een "verzakking" kan het opdrukken van de blaashals en/of de baarmoeder met behulp van een, speciaal daartoe ontworpen, pessarium of een tampon overwogen worden.

Het merendeel van de vrouwen is goed geholpen met een conservatieve behandeling. Soms zal toch een operatieve ingreep noodzakelijk blijken te zijn, bijvoorbeeld als de anatomische verhoudingen ten gevolge van een "verzakking" te sterk zijn verstoord.

Samenvatting
Veel (oudere) vrouwen hebben (last van) urineverlies. De meerderheid zoekt hiervoor geen (medische) hulp en probeert zelf een oplossing te zoeken door bijvoorbeeld een inlegkruisje te dragen of haar leefwijze aan te passen. In dit artikel wordt besproken dat deze klachten bij de meeste vrouwen goed verholpen kunnen worden door relatief eenvoudige maatregelen, zoals het, goed uitplassen en het uitvoeren van versterkende oefeningen voor de spieren van de bekkenbodem.

Ook mannen kunnen last krijgen van urineverlies, met name in de vorm van "na-druppelen" als zij ouder worden (prostaat-probleem!).